Unagi’nin hikayesinde bir mutfak geleneğiyle bir pazarlama efsanesi iç içedir; Japonlar ikisini de sevir, ikisini de anlatır.

Gelenek şudur: yazın en bunaltıcı dönemine denk gelen doyō no ushi 土用の丑の日 gününde Japonya yılan balığı yer; inanış, unagi’nin yaz bitkinliğini iyileştirdiğini söyler. Efsane ise şöyle anlatılır: on sekizinci yüzyılda işleri kötü giden bir yılan balıkçısı, devrin ünlü bilgini Hiraga Gennai 平賀源内’den yardım ister. Gennai dükkânın kapısına tek cümlelik bir levha yazar: bugün Öküz Günü. Ushi ile unagi’nin baş harfini buluşturan bu zekâ oyunu öyle tutar ki gelenek bütün ülkeye yayılır. Belgeyle kanıtlanamaz; ama Japonlar onu tarihlerinin ilk reklam kampanyası saymaktan vazgeçmez.

Tadın kendisi efsaneye muhtaç değildir. Kabayaki 蒲焼 tekniğinde balık açılır, buharda yumuşatılır, tatlı tare sosuna batırıla batırıla ızgaralanır; her katman karameli koyulaştırır. İlk müstakil unagi lokantaları 1777’de kayıtlara girmiştir; iki buçuk asırdır kimse bu kokuya kayıtsız kalamıyor.

Sıcak pirincin üzerinde dumanlı, tatlı, kadifemsi bir derinlik: yaz yorgunluğuna hâlâ iyi geliyor.